KONUTTA KALTE KAVRAMI VE YAPI HASARLARI 


ZET 
Yapda kalite kavramn geni bir yelpazede ele almak mmkndr. Yaphata ve hasarlarn nlemek, rn kalitesini elde edebilmek ve elde edilen kaliteyi iyiletirebilmek, srdrebilmek iin gereklidir. Bu nedenle, sorunlarn kaynana ulaabilmek nem kazanmaktadr. Yap hata ve hasarlarn saptamaya ve gidermeye ynelik iki temel yntem vardr. Birincisi; yap eleman ve bileenleri zerinde gzlem yolu ile elde edilen bulgular, dieri ise; performans kriter ve ltlerini gz nne alan performans yaklamdr. Bu almada; konut yaplarndaki hata kaynaklar; tasarm, yapm ve kullanm sreci kaynakl hatalar olarak belirlenmektedir. Daha sonra, bu yaplarda grlen hata ve hasarlar performans gereklilikleri ile ilikilendirilmektedir. Aratrma projeleri sonularna dayanan bu belirlemeler listelenerek sunulmaktadr. 

1. GR: AMA  KAPSAM gelir-kltr gruplarnca yaratlmaktadr. Kentlerin (Introduction: Objective and Scope) biimlenmesinde ve dier yap tr ve niteliklerinin 
belirlenmesinde bu yndeki geliim ynlendirici bir Konuttan beklentiler bir toplumda toplum rol de stlenmektedir. Ancak nitelik ve kalite kesimlerinin gelir ve kltr dzeylerine gre ok kavramlar kltrel zellikler erevesinde nesnel deiik boyutlarda ortaya kabilmektedir. Bu olduu kadar subjektif faktrleri de iermektedir. boyutlar genel olarak iki temel grupta toplanabilir. Nesnel faktrler phesiz hedeflenen nitelik Bunlardan ilki ve en nemlisi barnma sorununa erevesinde belirlenebilmektedir. Bu faktrler aynzm getirmek ile ilgili olup konut ann zamanda bina ve evresinin performans ltleri ile giderilmesini amalar. Dier boyut ise, kullancnn ilgilidir. Subjektif faktrler ise; evre peyzaj dzeni, tercih ettii veya talep ettii sosyo-kltrel bir bina grsel ifadesi, konut birimlerinde yer alan oda, ortamda ve bu kltrel ortama uygun nitelikte konut banyo saysve mekanlarda kullanlan malzemelerin talebine yneliktir. Bu ikinci boyut konut ve evresine lks olma dzeyi ile ilikilendirilmi grlmektedir. deien kltrel zellikler erevesinde nitelik-kalite kavramn getirmektedir. Bu tr talepler toplumlarn Son on yl ierisinde yap talebinde nitelikkalite yaygnlklar ve etkinlikleri lsnde orta st dzey sorunu subjektif faktrlerin etkisi altnda ele alnd, 
Z. Utkutu 
nesnel faktrlerin byk lde gz ard edildii bu konuda yaplan uygulamalardan ve kullancmemnuniyetinin saptanmasna ynelik srdrlen aratrmalarn ieriinden anlalmaktadr [1]. Bu nedenle yapda kalite kavramna eilmek, yap hata ve hasarlarnnlemeye ynelik nlemleri almak zere, sorunlarn kaynaklarna ulamak nem kazanmaktadr. 


2. YAPIDA KALTE KAVRAMI (Quality in Building) 
Yapda kalite kavramna deinmeden nce, yapkalitesinin deerlendirildii temel alanlarn tanmlanmas gereklidir. Yap kalitesinin deerlendirildii temel alanlar unlardr [2]: 
*	
 Kullanc gereksinimleri 

*	
Kalite lm ve ltleri 

*	
Kalite elde etme eylemleri gereksinimi 

*	
Elde edilen kalitenin srdrlebilirlii 

*	
Elde edilen yap kalitesinin evresel kaliteye etkisi. 


Grlecei zere, kalite kavram; kullancgereksinimlerinden balayarak evresel kaliteye uzanan bir erevede ele alnmaktadr. Bina retim srecinde temel ama, kullanc gereksinimleri dorultusunda ve evre faktrleri gz nne alnarak nitelikli bir evre oluturmaktr. Nitelik kavramounlukla kalite kavram ile eanlamlkullanlmaktadr. Ansiklopedik kaynaklarda nitelik kavram, ...bir ey/nesne hakknda olumlu, ya da olumsuz bir yargya varlmasna yol aan ve o eyin/nesnenin kendi doasnn ya da kendinden beklenene uygun olup olmamasn salayan zelliklerin tmne dayanan grnm; bir nesneyi ortalamann zerine karan ey... olarak tanmlanmaktadr. Yukarda verilen tanmdan anlalaca zere nitelik kavramnn nesnel boyut kazanmasnda kullancnn kltrel dzeyi erevesindeki beklentisi ile bu beklentinin rne yansma dzeyi nem kazanmaktadr. Bu nedenle nitelik kavramnn yer, zaman ve kullanczelliklerine gre deikenlik gsterebilecei aktr. Dier taraftan, kalite kavramna ynelik geniyelpazede tanmlara rastlamak mmkndr. Bu tanmlarn ortak noktalarn, konu ile ilgili uluslararaskurulularn ortaya koyduu tanmlarda aramak daha doru olacaktr. Bu tanmlar u ekilde zetlenebilir: 
-	Bir mal ve/veya hizmetin belirlenen, ya da 
olabilecek ihtiyalar karlama kabiliyetine 
dayanan zelliklerinin toplam (ISO 8402, Kalite 
Szl) -Bir mal, ya da hizmetin belirli bir gereklilii 
karlayabilme yeteneklerini ortaya koyan 
karakteristiklerinin tm (ASQC Amerikan 
Kalite Kontrol Dernei) -Bir mal, ya da hizmetin tketicinin isteklerine 
uygunluk derecesi (EOQC Avrupa Kalite 
Kontrol Organizasyonu) 
Konutta Kalite Kavram ve Yap Hasarlar
Kalite kavramna ynelik olarak yukarda verilen tanmlar irdelendii zaman grlr ki; rn nitelii kullanc/tketici gereksinimleri dorultusunda belirlenmektedir. Kullanc gereksinimleri ise, zaman, mekan -corafya-, sosyo-ekonomik ve kltrel zelliklere gre deikenlik gstermektedir. Bu tr zellikler beeni, prestij salama gibi subjektif saylabilecek kriterleri olutururken, gereksinimlerin mekan byklkleri, yap malzeme ve bileenlerinin performansile ilgili nesnel trleri kalitenin llebilir, veya kyaslanabilir kriterlerini oluturmaktadr. lk grup dnda kalan ve nesnel ltler tayan zellikler optimum kalite kavramerevesinde tanmlanabilmektedirler. Bu kavram retim faktrlerinin bilekesi, dier bir ifade ile, teknolojik dzey zerine kurgulanmaktadr. 
Kaliteyi belirleyen kriterler deiik yazarlarca deiik biimlerde ve birbirlerini tamamlayan biimlerde ortaya konulmutur. Bunlardan bazlaru ekillerde zetlenebilir: 
* 	
R. Bozkurt, A. Odamana gre [3]: 

1.	
Performans: rnde bulunan birincil zellikler  

2.	
Uygunluk: spesifikasyonlara, belgelere ve standartlara uygunluk  

3.	
Dayankllk: rnn kullanabilirlilik zellii 

4.	
Gvenirlilik: rnn kullanm mr ierisinde performansnn sreklilii 

5.	
Hizmet grrllk: rne ilikin sorunlarn zlebilme yetenei 

6.	
tibar: rnn veya onu oluturan elemanlarn gemiteki performans

7.	
Estetik: rnn albenisi ve duyulara seslenebilme yetenei 

8.	
Dier unsurlar: rnn ekiciliini salayan dier unsurlar  



* 	
Genel anlamda bir endstri rnne ynelik kalite kavramnn boyutlarn/ kriterlerini yukarda belirtilen biimde ortaya koyan Bozkurt ve Odaman grlerinin genellii yannda yapretimi alannda alan Y. Sey; nitelik kavramndan hareketle, mimarlk alannda ilk teorisyenlerden biri olarak kabul edilen Vitrivius dan bu yana ncelikleri ve ierikleri deiik biimlerde ifade edilen bu kriterleri be grupta toplamaktadr [4]. 

1. 	
levsellik: rnn kullanm amacna uygunluu 

2. 	
Dayankllk: deiik etki ve kuvvetlerin etkisi altnda rnn ilevini srdrebilme derecesi  

3. 	
Gvenlik: kullancnn eylemlerini gvenlik iinde yapmasnn salanmas

4. 	
Gvenirlilik: rnn belirlenen yaam sresi ierisinde sorun yaratmamas

5. 	
Estetik: beeni ile ilgili grsel zellikler  




Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 21, No 2, 2006 
Bitmi rne ynelik, veya tasarm aamasnn ilk evresinde rn niteliini tanmlama evresini de ieren bir sre olarak ele alnmas, kalite kavramkriterlerinin bir yandan rn deerlendirme, dier taraftan da tasarm kriterleri olarak ele alnabilmesi sonucunu getirmektedir. retim etkinliinin planlama evresinden balayarak yapm ve kullanm srelerini de iermesi, kalite kavramn bu balamda irdelenmesini dourmutur. . Kavrakolu, kalite kavramn istenen zelliklere uygunluk olarak tanmlayarak, kalitenin tasarm ve uygunluk kaliteleri olarak iki boyutta irdelenmesi gerektiini savunmaktadr [5]. Bu anlaya gre tasarm kalitesi; rn, ya da hizmetten beklenen zelliklerin belirlenmesi olup, tasarm kriterlerini tanmlamaktadr. Bu kriterler ise rnden beklenen performans kriter ve ltlerinin tanmlanmasanlamn tamaktadr. Uygunluk kalitesi ise, retim sonras ortaya kan rnn tasarm aamasnda belirlenen kriter ve ltlere uygunluk derecesidir. Byle bir yaklam sre zelliklerinden kaynaklanan performans dzeyi dlerini engellemek veya denetlemek amac ile sre ve rn kalitelerinin planlanp, denetlenmelerini zorunlu klar. Toplam Kalite Ynetimi, rn kalitesinin arttrlmasndan te retimin srekli iyiletirilmesine odaklanmtr. Bu nedenle kalitenin ynetimi zerine deil, ynetim sisteminin kalitesine dayanr. Ynetimin rol, problemi zme yerine sistem problemlerini ne karmaktr [6]. Toplam kalite ynetimi olarak adlandrlabilen bu denetim sreci u ilem basamaklarn iermektedir: 
1.	retim srecinin iyiletirilmesi, 
	
Tasarmn planlanmas / denetimi, 

	
Yapm srecine girdi veren nesnelerin -malzeme, bileen vb. planlanmas / denetimi,  

	
rnn ve montajnn planlanmas / denetimi,  

	
Sre ettleri. 


2.
 Tasarmc, yapmc, kullanc ve tedarikinin srece katlm

3.
 Katlmclarn eitimi 

4.
 Maliyetlerin minimizasyonu 

5.
 Sfr hataya ynelik ynetim. 


retim sreci iinde, tasarmn, nitelie ilikin subjektif faktrleri de ierecei aktr. Ancak bu sre, ardk nesnel dnmler zinciri olan yapma eylemini de rn performans dorultusunda tanmlamak durumundadr. Mimarlk etkinlii erevesinde oluabilecek, kaliteyi etkileyen problem noktalar olarak hatalar ve yap hasarlar bu srelerde ortaya kacaktr. 

3. YAPI, YAPIM HATA VE HASARLARI (Building, Construction Faults and Damages) 
Yapda ortaya kan hata ve hasarlar yapm ve kullanm sreci iinde gerek ilevsel zorlama, gerekse 
Z. Utkutu 
malzemenin doal mrne bal olmakszn kmaktadrlar. Elde edilen yapsal kalitenin srdrlebilirliini engelleyen bu sorunlarn kkeninde ise, deiik alt srelerde alnan hatalkararlar ve uygulamalar yatmaktadr. Hasar kavramzorlu bir olay ve d etkiler sonucu meydana gelen krlma, dklme,atlama, yklma gibi zarar, bir yapnn tmnn ya da bir parasnn ilevini gremeyecek durumundaki zarar [7] olarak tanmlanmaktadr. Dier taraftan yapda oluan hasarlar baka malzeme ve/veya bileenlere yansyarak onlarn da hasar grmelerine neden olurlar. Belirtilen ilk trdeki oluumlara dorudan veya birincil hasar adlandrlmas yaplrken, ikinci trdeki hasarlara dolayl, ya da ikincil hasar tanm yaplabilir.  
Yap hata ve hasarlarn saptamaya ve gidermeye ynelik iki temel yntem sz konusudur. Bunlardan ilki yap eleman ve bileenleri zerinde gzlem yolu ile elde edilen bulgular zerine kurguludur. Bu yntemde; ilgili yap eleman, bileeni zerinde grlen hata ve hasarlar tespit edilerek, nedenleri belirlenir ve tamiri, mmkn olmas durumunda da deitirilmesi yolu ile giderilmeye allr. Bu boyutlarile retim srecinde bir denetim mekanizmas olarak da grev yapabilme olananvermektedir. Ancak bu yntemde u rn olan binann deerlendirilmesi nedeni ile, tasarm srecinde alnan kararlarn doru ve eksiksiz olmaskabul arttr. Dier taraftan yaplan bir hatann, baka hata ve hasarlara neden olabilecei gerei bu yntemde gz ard edilebilmektedir. Bununla birlikte gzleme dayal olarak elde edilen bulgular, hata-hasar nedenleri saptanarak bir baka retim srecinde tekrarlanmamas amacile geri besleme (feed back) mekanizmas olarak da kullanlabilir. Yerli ve uluslararas literatrde bu ynde; Defect and Deterioration in Building [8], Housing Defects Referance Manual [9], naat Uygulamalarnda Yanllar ve Dorular [10] balkl rneklerde grlecei gibi, aratrmalar olduka yaygndr. Bu yaklamda; yap hata ve hasarlar yap elemanlarzerinde gzlemlenmekte, deneyimlere dayal olarak hasar nedenleri ve bunlara bal olarak nermeler gelitirilmektedir (Tablo1) [11]. 
Yap hata ve hasarlarnn nedenlerini saptayarak gidermeye ynelik dier yntem ise performans yaklam ile ilikilidir. Bu ynteme gre; yap eleman ve bileenleri zerinde, yine gzleme dayal olarak grlen hata ve kusurlar performans gereklilikleri, kriter ve ltleri gz nne alnarak irdelenir ve bu balamda zm nerileri gelitirilebilir. Bu erevede srdrlecek olan analizlerde, soruna ilikin sre analizlerinin yaplabilme olananedeniyle, bir evvelki srelerde oluan hatalarn da saptanarak sorunun giderilmesi sz konusu olabildii gibi, olas baka hatalardan kaynaklanan dolayl, ya da ikincil hatalarn kkenleri de saptanabilmektedir. 

Z. UtkutuKonutta Kalite Kavram ve Yap Hasarlar
Tablo 1. Yap elemanlarnda grlen hasarlar ve nedenleri [11] 
yap elemanlar hasar trleri  hasar nedenleri  neriler  
temeller  T1, T2,...... Tn  T1n, T2n .... Tnn  a, b, ....n  
duvarlar d duvarlar    i duvarlar  Dd1,Dd2, .... Ddn Di1, Di2, ..... Din  Dd1n, Dd2n ... Ddnn Di1n, Di2n, ... Dinn  a, b, ... n a, b, ... n  
demeler  D1,D2, .... Dn  Dn1, Dn2,....Dnn  a, b, ....n  
atlar  at konst. ve yzeyi at oluklar at parapetleri  k1, k2, .... kn o1, o2, .... on p1, p2, .... pn  k1n, k2n, ... knn o1n, o2n, ....onn p1n, p2n, ....pnn  a, b, ... n a, b, ... n a, b, ... n  
kaplamalar  deme kaplamalar   duvar kaplamalar   tavan kaplamalar Kd1, Kd2, ... Kdn Ku1, Ku2, ... Kun Kt1, Kt2, ... Ktn  Kd1n, Kd2n, ... Kdnn Ku1n, Ku2n, ... Kunn Kt1n, Kt2n, ... Ktnn  a, b, ... n a, b, ... n a, b, ... n  
tesisat stma tesisat shhi tesisat    elektrik tesisat T1, T2, ..... Tn Ts1, Ts2, .... Tsn Te1, Te2, .... Ten  Tn1, Tn2, .....Tnn Tsn1,Tsn2, .... Tsnn Ten1,Ten2, .... Tenn  a, b, ... n a, b, ... n a, b, ... n  

Bu yaklamda, sorun Toplam Kalite Ynetimi erevesinde ele alnmakta ve sorunlara kaynak olabilecek, yap elde etme sreci aada belirtildii gibi ardk drt alt sre erevesinde irdelenmektedir: 
	
Yapm kararnn lek, nitelik, ekonomik boyutlar ile alnd planlama  

	
Alnan plan kararlar erevesinde planlanan binann tasarlanmas 

	
Tasarlanan binann gerekletirilmesi  

	
Gerekletirilen binann iletilmesi.  


Yap hata ve hasarlarda bu alt srelerin birinde olumakta ve sonuta yap eleman veya bileeni zerinde grlmektedir. Bu erevede nitelik belirleme ilevini stlenen planlama aamas ile kullanm aamasnda kullancdan kaynaklanan hatalar gz nne alnmaz ise, hata kaynaklar aada belirtildii gibi, tasarm ve yapm sreleri kaynaklolarak genelde  temel grupta toplanmaktadr: 
1. Tasarm sreci kaynakl hatalar; 
	
Yapformu, teknoloji koordinasyon yetersizlii, yada yanl teknoloji seimi, 

	
Yapeleman ve bileenlerinin davranlar ve boyutlandrlmalarna ilikin teknik artname, standart gibi teknik bilgi ve dokmann eksiklii, yada yetersizlii, 

	
Farkl proje hizmetleri arasnda olmas gereken koordinasyon yetersizlii, 

	
Yap bileeni tasarm, yap alt sistemleri ile olan ilikisi ve konstrksiyonuna ilikin yetersiz bilgi birikimi, 

	
Detay bilgilerinde malzeme alm ve kullanmna ilikin bilgi yetersizlii ve/veya eksiklii, 


 Yetersiz ve/veya yanl malzeme seimi,  
2. Yapm sreci kaynakl hatalar; 
	
Yapm ekibi ile tasarm ekibi arasnda yetersiz koordinasyon,  

	
Yapm tekniine gre donanm yetersizlii, 

	
Yapm srecinin denetiminin yetersizlii, 

	
Yap bileen ve elemanlarnn retiminde boyutsal sapmalar ve deformasyonlarn denetlenememesi/kalite kontrolu yetersizlii, 

	
Tasarm srecinde yeterli dzeyde verilmeyen konstrksiyon ve malzeme bilgileri nedeni ile oluan karar boluklarnn hatal ve/veya eksik bilgiye dayal olarak doldurulmas, 

	
Konstrksiyon ve montaj hatalar, 


3.	 Kullanm sreci kaynakl hatalar; 
	
Fonksiyon gereksinimleri deiimi nedeniyle yaplan ekleme, ya da kartmalar 

	
Bakm, onarm yaplmamas, ya da hatalyaplmas

	
Anma ve deformasyonlar 

	
Malzeme / Sistem performans dkl. 


Yap eleman ve bileenleri zerinde grlen ve yukarda sre zellii erevesinde belirtilen hata ve hasarlarn performans gereklilikleri ile olan ilikisinin ncelikle saptanmasbu yntemde n kouldur (Tablo 2). 
Bu erevede tasarm, yapm aamalarnn her ikisinden de kaynaklanan hatalar u ekilde toparlanabilir: 
1. Dayanm faktrne ilikin kriterler; 
* Yk aktarm ve strktrel stabilite, 
Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 21, No 2, 2006 




Yaplarda grlen hata ve hasarlar lgili performans gereklilikleri 

bileen strktrel ve boyutsal gereklilikleri bileende ve yzeyde yzey deformasyonu 
kalp zellikleri bileen montaj gereklilikleri bileenin konstrksiyonel gereklilikleribileende grlen yzey atlaklarbileen retim gereklilikleri bileen kenar, ke standartlarbileenin ke, kenarlarnda grlen krklar 
retim, kaldrma, tama ve montaj gereklilikleri bileenin yerletii yerden ayrlmas
 bileen montaj gereklilikleri kaplama malzemesi performans uygulama ilkeleri yap d yzeyinde kaplama, boya bozulmalarhigrotermik denetim ilkeleri derz boyutlandrlmas ilkeleri derz dolgu malzemeleri bina i mekanlarna hava szntlarnn olumas
performanslar ve uygulama ilkeleri bina i mekanlarna yamur suyu girmesi 
hava szntlar denetimi gibi bina d kabuu i yzeylerinde nem, kf ve  
higrotermik denetim ilkeleri lekelenme oluumu bileen yzeylerinden kaplama malzemelerinin  
higrotermik denetim ilkeleri ayrlmas
kaplama malzemesi uygulamas ilkeleri tesisat donanm zerinde ileme oluumu 
sl denetim ilkeleri 
havada yaylan ve darbe seslerine kar ynetmelik ve darbe ve havada yaylan ses kaynakl grlt 
standartlar yaltm malzemesi performanslar ve uygulama ilkeleri tesisat donanm uygulama ilkeleri tesisat grlts yaltm malzemesi performanslar ve uygulama ilkeleri 
* 	
Yap eleman,bileeni ve malzemelerinin doru konstrksiyonu, 

* 	
Yap eleman, bileen ve malzemelerinin mr ve ypranma performans, 

* 	
vb 


2. 	Uygunluk faktrne ilikin kriterler; 
* 	
Boyutsal - ergonomik uygunluk, 

* 	
levsel ilikiler uygunluu, 

* 	
Fiziksel evre denetimi koullarna uygunluk,  

* 	
Su - nem denetimi 

* 	
Higrotermik denetim 

*	
Grlt denetimi  

* 	
Gn  denetimi  

* 	
vb 




3. 	Gvenlik faktrne ilikin kriterler; 
* 	
Eylem gvenliini salayacak yap eleman, bileen-malzeme seimi ve tasarm, 

* 	
Yangn gvenlii denetimi, 

* 	
vb 


Bu hasarlardan dayanm ve gvenlik faktrlerine dayal olanlar, yapda byk lde deformasyonlar ve boyutsal sapmalar olarak ortaya kmaktadr. Bu tr hatalar ve onlarn sonucunda oluan hasarlar ise, yine byk lde kaplama malzemeleri ile giderilmeye veya tamir edilmeye allmakta ise de, hatalarn olduu blgelerde atlak ve krlmalar, veya boyutsal ve yzeysel deformasyonlar hata dzeyine bal olarak grlebilmektedir. Uygunluk faktr balamnda irdelenen fiziksel konfor koullarnsalamaya ynelik oluan hatalar, byk lde tasarlanan fayday salamamaseklinde belirdii gibi problem alannda dolayl ynde oluan hasarlarn ortaya kmasna da neden olabilmektedir. Kaplama malzemelerinin su, nem gibi etkiler altnda bozulmasve ilevsel zelliklerini kaybetmesi, hijyenik olmayan fiziksel ortamlarn olumas bu balamda rneklenebilir.  
Bu balamda hata ve onlara bal olarak oluan yaphasarlar ile onlara kaynaklk eden nedenler Tablo 3de belirtildii gibi formle edilebilirler. Bu trdeki kurgu, sorunlarn kaynan belirlemek bakmndan nem kazanrken, toplam kalite ynetimi erevesinde hatalaren aza indirgeyebilmek iin planlama aamasndan balayarak bakm-onarm aamasn ierecek biimde retim srecinin bu erevede denetimini de salamaya ynelik model oluumuna yardmc olabilirler. Bu noktada, retim srecinin her alt basamanda gereksiz bilgileri yklememek iin performans gerekliliklerine ilikin hiyerarik bir yaplanma oluturulmaldr. rnein; n tasarm aamasnda hangi performans gerekliliklerine, ne lde ncelik verileceinin tanm nem kazanrken tasarmn detaylandrlmasaamasnda tanmlanan performans gereklilikleri, kriterleri balamnda ltlerinin de tanmlanmasnem kazanacaktr. Aynekilde, yapm aamasnda da performans kriterlerine uygulama ilkeleri, bakm ve onarm aamasnda da yine bu kriterlere uygun ltlerin kullanclara aktarlmasnem kazanmaktadr. 
Performans yaklam erevesinde yap hata ve 

Z. UtkutuKonutta Kalite Kavram ve Yap HasarlarTablo 3. Performans gereklilikleri balamnda yap hasarlar [11]
Yap performansn  belirleyen faktrler / Performans gereklilikleri  performans kriterleri ve ltleri  hata ve hasarlar  
bileen tasarm ve konstrksiyonu bileenin kompozisyonu bileenin konstrksiyonu    derz denetimi  Bkom1, Bkom2, ... Bkomn Bkon 1, Bkon2, ... Bkonn Bd1, Bd2, ... Bdn  a, b, ....n a, b, ....n a, b, ....n  
higrotermik denetim sl korunum youma  H1, H2, ... Hn Hy1, Hy2, ... Hyn  a, b, ... n a, b, ... n  
grlt denetimi   darbe grlts    havada yaylan grlt d ortam grlts  Gd1, Gd2, ... Gdn Gh1, Gh2, ... Ghn Gd1, Gd2, ... Gdn  a, b, ....n a, b, ....n a, b, ....n  
su, nem denetimi   temelde su, nem denetimi yap yzeyinde su, nem denetimi atda su, nem denetimi  St1, St2, ... Stn Sy1, Sy2, ... Syn S1, S2, ... Sn  a, b, ... n a, b, ... n a, b, ... n  
gn  denetimi  G1 G2 .. Gn  a, b, ... n  
yangn denetimi  Y1, Y2, ... Yn  a, b, ... n  

hasarlarnn saptanmas, veya bu yndeki oluumlarn engellenmesi, veya en aza indirgenmesinde performans kriterlerine ilikin ltlerin belirlenmesi arttr. Bu ltler ulusal ve/veya uluslararasstandartlarda mevcuttur. Performans kriterleri ltlerine ulalamamashalinde, daha nceki uygulama sonular, Ar-Ge almalar ve malzeme, bileen retici firmalarnn ngrleri bu erevede deerlendirilmelidir (Tablo 4). Tasarm srecinden balayarak nesnel dnmn her evresinde, bu ltler aynzamanda bir sre denetim mekanizmasunsuru olarak kullanlabilecektir. 
Tablo 4. Performans kriterleri ve ltleri [11] Tablo 4. (devam ediyor) 
Performans Kriterleri  ltler  
Bkom  1. ilevsel gereklilikler, mekan standartlar2. strktrel gereklilikler, standartlar  ynetmelikler 3. boyutsal toleranslar ve standartlar 4. bileen kenar, ke profilleri standartlar5. kalp gereklilikleri - kstlar6. depolama, montaj  kstlar 
Bkon  1. bileen balant zellikleri ve trleri 2. balant malzemeleri ve performans kriterleri 3. balant aralar 
Bd  1. dey yatay derz aralklarstandartlar2. derz dolgu malzemeleri tr ve performanslar3. derz dolgu malzemeleri uygulama ilkeleri 4. bileen kenar profilleri uygulama ncesi bakm 

Hi  1. bileenin sl ktle zellikleri 2. bileenin U deeri ile ilgili ynetmelikler ve standartlar3. s yaltm malzemesi performans4. s yaltm uygulama prensipleri 5. balayc malzeme performans ve uygulama ilkeleri 6. s kprleri  
Hy  1. bileenin buhar difzyon direnci zellikleri 2. nem kprleri 3. buhar kesici malzeme performanslar4. buhar kesici malzeme uygulama ilkeleri  
Gd  1. kabul edilebilir grlt dzeyi ile ilgili standart ve ynetmelikler 2. havada yaylan seslere kar duvar  deme elemanlar gereklilikleri 3. darbe seslerine kar duvar  deme elemanlar gereklilikleri 4. bina d grltye kar yap dkabuu gereklilikleri 5. ses yaltm malzemeleri performanslar ve kullann olanaklar6. ses yaltm malzemeleri uygulama ilkeleri  
Gt  1. tesisat bacas, kanal ve duvarzellikleri ve standartlar2. tesisat donanm duvar  deme balant zellikleri ve standartlar3. ses yaltm malzemeleri performanslar ve kullanm olanaklar4. ses yaltm uygulama ilkeleri  

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 21, No 2, 2006 
3. SONU (Conclusion) 
nsan yaamnda gvenliin her zaman n planda olmas, dayanm ve gvenlie ilikin faktrlerin de n plana alnmasn doal olarak gerektirmitir. Ancak gelien kltrel ve ekonomik dzeye paralel olarak uygunluk faktrne ilikin kriterler giderek artan boyutlarda aranmaya balanmtr. Bu balamda ncelikle su-nem denetimi, giderek enerjinin kt ve pahalbir faktr haline gelmesi ve enerji korunumu ile higrotermik gereklilikler ve son on yl iinde de grlt denetimine ilikin nlemlerin gereklilii, zellikle st kltr grubunun gereksinimi olarak yapda kalite belirleyici bir faktr olarak ortaya kmtr. Yine bu erevede, konuya ilikin ynetmelik ve standartlarn, TS 825 rneinde olduu gibi, zaman iinde srekli revize edilerek gelitirildii rneklenebilir. 
Yapmda geleneksel tekniklerin terk edilerek endstriyel srelere gei, toplumlarn ekonomik ve kltrel geliimleri ile paralellik gstermektedir. Bu yndeki geliim toplumun gereksinimlerini deitirip gelitirdii gibi, yaygnlamasna da neden olmaktadr. Bylesine bir deiim daha nitelikli rn talebi yaratmaktadr. Refahn yaygnlamas ise, bu tr talebin hzl ve seri retimle karlanma sonucunu dourmaktadr. Genel boyutlar ile endstriyel srelere gei olarak tanmlayabileceimiz bu ortamda geleneksel tekniklerin rasyonalizasyonu ile amaca ulalabildii gibi, ileri tekniklerin retim srecine dorudan aktarm da sz konusu olabilmektedir. Gelitirilen teknoloji veya retim srecine sokulan ileri teknikler, geleneksel teknolojilerin zaaf noktalarn gidermek amac yansra, kltrel geliimlerden kaynaklanan yeni gereksinimleri de karlarlar. Dier taraftan, her teknolojik dzey gereksindii retim faktrleri dzeylerini de belirler. Bu balamda geleneksel teknolojilerde grlen strktrel ve blme elemanlarnda ska rastladmz betonarme kalp sisteminden kaynaklanan boyutsal deformasyonlar ve iilik hatalar kalp zelliklerinden dolay en aza indirgenebilmektedir.  
Endstriyel srelerde deiimin ncelikli itici gc yapgerelerinde olmakta, sahada ilenerek dntrlen malzeme yerini performans kriterleri balamnda btnleik bileen retimine ve bu bileenlerin montajna brakmaktadr. Byle bir deiimin, denetim mekanizmalarna da yansyacaaktr. Bu yndeki oluum, yap retimi denetim mekanizmasn iki ayr gruba ayrmaktadr. Bunlardan ilki btnleik nitelikteki yap bileenine iliki performans kriter ve ltlerine dayal kalite denetimi, dieri ise szdrmazlk performansna dayal
Z. Utkutu 
montaj denetimidir. Byle bir ortamda olas yap hata ve hasarlarnn da bu boyutlarda irdelenmesini gerektirecektir. Bu nedenle geleneksel retim srelerinin baskn olduu yaplama ortamnda, yaphata ve hasarlarnn analizi gzleme dayal geleneksel yntemlere, endstriyel srelerin baskn olduu ortamlarda ise, performans yaklam erevesinde kurgulanacak modellere dayandrlmas uygun olacaktr. 
TEEKKR (Acknowledgement) 
TBTAK  NTAG, (Proje No:232), Tnel KalpTeknikleri ile retilen Toplu konutlarda Problem Alanlarnn Saptanmas, adl aratrma projesini destekledii iin TBTAKa ve bu projede katksolan tm aratrma personeline teekkrlerimi sunarm. 


